शतनाम · भगवान सूर्य

श्रीसूर्याष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम्

भगवान सूर्य के एक सौ आठ नामों का स्तोत्र — «सूर्योऽर्यमा भगस्त्वष्टा पूषार्कः सविता रविः»। स्कन्द पुराण में भगवान शिव ने माता पार्वती को बताया कि यही नाम धौम्य ऋषि ने युधिष्ठिर को दिए थे। रविवार, सप्तमी और मकर संक्रान्ति पर इसका पाठ विशेष फलदायी बताया गया है।

अष्टोत्तरशतनाम स्तोत्र12 श्लोकफलश्रुति

पाठ से पहले — «ॐ» के विषय में

परम्परा के अनुसार «ॐ» (प्रणव) का उच्चारण यज्ञोपवीत संस्कार के बाद किया जाता है। जिनका यज्ञोपवीत संस्कार नहीं हुआ है, वे पाठ में आए «ॐ» को छोड़कर, या उसके स्थान पर «नमः» कहकर पाठ आगे करते रहें — भाव और श्रद्धा से किया गया पाठ पूर्ण है।

आपका चुनाव इस फ़ोन में याद रहता है; पूरे पाठ में «ॐ» उसी के अनुसार दिखेगा।

यज्ञोपवीत संस्कार — न्यूनतम, श्रेष्ठ और अधिकतम आयु
वर्णन्यूनतम आयुश्रेष्ठ आयुअधिकतम आयु
ब्राह्मण5वाँ वर्ष8वाँ वर्ष16 वर्ष
क्षत्रिय6ठा वर्ष11वाँ वर्ष22 वर्ष
वैश्य8वाँ वर्ष12वाँ वर्ष24 वर्ष

(आयु की गणना गर्भ से की जाती है।)

न्यूनतम आयु — मनुस्मृति 2.37

ब्रह्मवर्चसकामस्य कार्यं विप्रस्य पञ्चमे।
राज्ञो बलार्थिनः षष्ठे वैश्यस्येहार्थिनोऽष्टमे॥

अर्थ: ब्रह्मतेज की इच्छा हो तो ब्राह्मण का 5वें वर्ष में, बल की इच्छा हो तो क्षत्रिय का 6ठे वर्ष में और धन-समृद्धि की इच्छा हो तो वैश्य का 8वें वर्ष में उपनयन करें।

श्रेष्ठ आयु — मनुस्मृति 2.36

गर्भाष्टमेऽब्दे कुर्वीत ब्राह्मणस्योपनायनम्।
गर्भादेकादशे राज्ञो गर्भात्तु द्वादशे विशः॥

अर्थ: ब्राह्मण का उपनयन गर्भ से 8वें वर्ष में, क्षत्रिय का 11वें वर्ष में और वैश्य का 12वें वर्ष में करना चाहिए।

अधिकतम आयु — मनुस्मृति 2.38

आषोडशाद्ब्राह्मणस्य सावित्री नातिवर्तते।
आद्वाविंशात्क्षत्रबन्धोराचतुर्विंशतेर्विशः॥

अर्थ: ब्राह्मण के लिए 16 वर्ष, क्षत्रिय के लिए 22 वर्ष और वैश्य के लिए 24 वर्ष तक सावित्री का काल नहीं बीतता।

मनुस्मृति 2.39

अत ऊर्ध्वं त्रयोऽप्येते यथाकालमसंस्कृताः।
सावित्रीपतिता व्रात्या भवन्त्यार्यविगर्हिताः॥

अर्थ: अधिकतम आयु के बाद भी जिनका संस्कार नहीं हुआ, वे सावित्री-पतित (व्रात्य) हो जाते हैं। उनके लिए प्रायश्चित्त (व्रात्य-स्तोम) करके ही उपनयन का विधान है।

(पारस्कर गृह्यसूत्र 2.5 और याज्ञवल्क्य स्मृति 1.37 में भी यही आयु-सीमाएँ बताई गई हैं।)

🙏 अपने बालक का यज्ञोपवीत संस्कार समय रहते कराएँ।

0/ 1

पाठ-गिनती

संकल्प के अनुसार पाठ गिनिए

दिनों का संकल्प

रोज़ याद दिलाएँcalendar में जोड़ें

पूर्वभाग

ईश्वर उवाच

ततो गच्छेन्महादेवि च्यवनार्कमनुत्तमम् ।
हिरण्यापूर्वभागस्थं च्यवनेन प्रतिष्ठितम् ॥ १॥

सर्वकामप्रदं नृणां पूजितं विधिवन्नरैः ।
सप्तम्यां च विधानेन यः स्तोष्यति रविं नरः ॥ २॥

अष्टोत्तरशतैर्नाम्नां सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः ।
शृणु तानि महादेवि शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ ३॥

क्षणं त्वं कुरु देवेशि सर्वं वक्ष्याम्यशेषतः ।
धौम्येन तु यथापूर्वं पार्थाय सुमहात्मने ॥ ४॥

स्तोत्र — अष्टोत्तरशतनाम

नामाष्टशतमाख्यातं तच्छृणुष्व महामते ।
सूर्योऽर्यमा भगस्त्वष्टा पूषाऽर्कः सविता रविः ॥ ५॥

गभस्तिमानजः कालो मृत्युर्धाता प्रभाकरः ।
पृथिव्यापश्च तेजश्च खं वायुश्च परायणः ॥ ६॥

सोमो बृहस्पतिः शुक्रो बुधोऽङ्गारक एव च ।
इन्द्रो विवस्वान्दीप्तांशुः शुचिः सौरिः शनैश्चरः ॥ ७॥

ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च स्कन्दो वैश्रवणो यमः ।
वैद्युतो जाठरश्चाग्निरिन्धनस्तेजसां पतिः ॥ ८॥

धर्मध्वजो वेदकर्ता वेदाङ्गो वेदवाहनः ।
कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिः सर्वामराश्रयः ॥ ९॥

कलाकाष्ठामुहूर्ताश्च पक्षा मासा अहर्निशाः ।
संवत्सरकरोऽश्वस्थः कालचक्रो विभावसुः ॥ १०॥

पुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः ।
लोकाध्यक्षः प्रजाध्यक्षो विश्वकर्मा तमोनुदः ॥ ११॥

वरुणः सागरोंऽशुश्च जीवन्तो जीवनोऽरिहा ।
भूताश्रयो भूतपतिः सर्वभूतनिषेवितः ॥ १२॥

स्रष्टा संवर्तको वह्निः सर्वस्यादिकरोऽमलः ।
अनन्तः कपिलो भानुः कामदः सर्वतोमुखः ॥ १३॥

जयो विषादो वरदः सर्वधातुनिषेवितः ।
समः सुवर्णो भूतादिः शीघ्रगः प्राणधारकः ॥ १४॥

धन्वन्तरिर्धूमकेतुरादिदेवोऽदितेः सुतः ।
द्वादशात्माऽरविन्दाक्षः पिता माता पितामहः ॥ १५॥

स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम् ।
देहकर्ता प्रशान्तात्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः ।
चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा मैत्रेण वपुषाऽन्वितः ॥ १६॥

फलश्रुति

एतद्वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः ।
नाम्नामष्टोत्तरशतं प्रोक्तं शक्रेण धीमता ॥ १७॥

शक्राच्च नारदः प्राप्तो धौम्यस्तु तदनन्तरम् ।
धौम्याद्युधिष्ठिरः प्राप्य सर्वान्कामानवाप्तवान् ॥ १८॥

एतानि कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः ।
नामानि यः पठेन्नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १९॥

सुरपितृमनुजयक्षसेवितमसुरनिशाचरसिद्धवन्दितम् ।
वरकनकहुताशनप्रभं त्वमपि नम हिताय भास्करम् ॥ २०॥

सूर्योदये यस्तु समाहितः पठेत्स पुत्रलाभं धनरत्नसंचयान् ।
लभेत जातिस्मरतां सदा नरः स्मृतिं च मेधां च स विन्दते पुमान् ॥ २१॥

इमं स्तवं देववरस्य यो नरः प्रकीर्तयेच्छुद्धमनाः समाहितः ।
स मुच्यते शोकदवाग्निसाराल्लभेत कामान्मनसा यथेप्सितान् ॥ २२॥

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनादित्यमाहात्म्यसूर्याष्टोत्तरशतनाममाहात्म्यवर्णनं नामैकोनाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २७९॥

॥ इति ॥

पाठ सम्पन्न हुआ। भगवान के चरणों में पुष्प अर्पित कीजिए।

WhatsApp Consultation